• Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • Site Haritası
  • https://www.facebook.com/groups/ttkdhatay/?fref=ts
Ziyaret Bilgileri
Aktif Ziyaretçi1
Bugün Toplam6
Toplam Ziyaret49253

HATAY İLİ’NİN MEMELİ (MAMMALIA) FAUNASI

Hatay’ın memeli faunası ile ilgili çok sayıda çalışma vardır. Bu çalışmalardan ilki, Atatürk’ün de doğum yılı olan 1881’e kadar eski tarihlidir. Bu yılda alınan Gelincik (Mustela nivalis), Chantré (1883) tarafından iki yıl sonra yayınlanmıştır. Nehring (1898), tip yeri olarak Arsuz’a bağlı Çengenköy’den “Spalax intermedius” adıyla yeni bir tür tanımlarken; Matschie (1900) ise tip yeri “Antakya” olarak verdiği sırtlanları, Çizgili Sırtlan (Hyaena hyaena)’dan farklı bulmuş ve ayrı bir tür olarak “Hyaena syriaca” adıyla yeni bir tür olarak tanımlamıştır. Aharoni (1932), "Antakya" (Amik) Gölü’nde yer alan Tel-el-Sultan Adası’ndan 1930’da topladığı örnekleri, “Arvicola terrestris hintoni” adıyla yeni bir alttür olarak vermiştir. Diğer taraftan 1933 üniversite reformundan sonra gerçekleşen değişikliklerle ve özellikle Ord.Prof.Dr. Curt Kosswig gibi yabancı bilimadamlarının İstanbul Üniversitesi’nde çalışmaya başlamalarından sonra yerli bilim insanlarımızın da Hatay memeli faunası ile ilgili önemli çalışmaları olmuştur. Aslında bir genetikçi olan Kosswig’in Türkiye’de zoolojik arazi gezilerine başlaması ile Türkiye Faunası’nın olağanüstü zenginliği ve güzelliği ile karşılaştıktan sonra fauna, zoocoğrafya gibi diğer konulara ağırlık vermiş; bazı öğrencilerini bu konulara yöneltmiştir. Bunlardan Prof.Dr. Fatma Melâhat Çağlar, hem kendi hem de Prof.Dr. Hermann Kahmann ile yarasalar üzerine çeşitli çalışmalar yapmış; Türkiye Biyospeleolojisi açısından da önemli olan bu yayınlarında pek çok yarasa türünü Hatay’da tespit etmişlerdir. İlin büyük memeli türleri üzerindeki tespitlere daha çok Kumerloeve (1967) ve Turan (1984)’ın çalışmalarında rastlanırken; pek çok küçük memeli türünün kayıtları da Topboğazı’ndan toplanan baykuş peletlerini analiz eden Obuch (1994) tarafından verilmiştir. Karataş (2000), Akdeniz Bölgesi’nin yarasaları hakkındaki doktora tezi kapsamında Hatay’ın yarasalarını ayrıntıları ile çalışmıştır. Yukarıda genel bir tarihçesi verilen Hatay İli’nin memeli türleri ile ilgili güncel bilgiler, bu yazıyı ile özetlenmiştir. MATERYAL ve METOT: Türkiye memelileri ile ilgili tarafımdan hazırlanan veribankasındaki Hatay kayıtlarının yanısıra, doktora tezim ve diğer çalışmalarımdaki materyallere ilaveten Türkiye’nin Anonim Memelileri (www.tramem.org) ve DoğalHayat (www.dogalhayat.org) sitelerindeki Hatay İli’ne ait fotoğraflı kayıtların derlenmesi ile bu makale şekillendirilmiştir. HATAY’IN MEMELİ (MAMMALIA) TÜRLERİ: Hatay ilinde kayıtları bulunan ve tarafımızdan tespit edilen memeli türlerinin sayısı 65’tir. Bunlar, 7 ayrı takıma aittir. Tür sayıları ve takımlar şunlardır: Kirpiler (Erinaceomorpha) [1], Böcekçiller (Soricomorpha) [4], Yarasalar (Chiroptera) [17], Artiodactyla [6], Carnivora [16], Kemiriciler (Rodentia) [20] ve Tavşanlar (Lagomorpha) [1]. 1. Takım: ERINACEOMORPHA (Kirpiler): 1.1. Familya: Erinaceidae (Kirpiler): Türkiye’deki iki kirpi türünden sadece Erinaceus concolor, Hatay’da bulunur ve sık ormanlık alanlar dışında; özellikle bahçeler, fundalıklar gibi yerlerde geniş dağılım gösterir. 2. Takım: SORICOMORPHA (Böcekçiller): 2.1. Familya: Soricidae (Böcekçiller): Fareyi andırmakla birlikte; onlarla akraba olmayan bu ailenin Hatay’da türü bilinir: Türkiye’nin en küçük memeli türü olan Suncus etruscus ile Crocidura leucodon ve C. suaveolens’tir. 2.2. Familya: Talpidae (Köstebekler): Ülkemizdeki dört köstebek türünden biri olan Talpa davidiana’dır. Tip yeri olan Meydanı Akbez’in, Hatay-Gaziantep il sınırına çok yakın ve TürkiyeSuriye sınırının birkaç kilometre uzağında olması nedeniyle bu tür de bu listeye eklenmiştir.
3. Takım: CHIROPTERA (Yarasalar): Ülkemizdeki 41 yarasa türünün 17’si Hatay’da da bulunur. Bu sayı ile Hatay, Antalya ve Kırklareli illerimizden sonra en çok yarasa türüne sahip 3. ilimiz durumundadır. 3.1. Familya: Pteropodidae (Meyve Yarasaları): Türkiye’de bulunan tek türü (Rousettus aegyptiacus), Hatay’da da özellikle meyve bahçelerinde ve buralara yakın büyük mağaralardan bilinir. Türün Türkiye’den kaydedilmiş ilk kolonisinin yaşadığı Harbiye Mağarası’nda kükürtleme ve diğer zehirleme yöntemleriyle koloni büyük ölçüde yok edilmiş; literatürde bilinmeyen ve 1998 yılında yöre halkından öğrenerek tanıttığım Demrek Mağarası (Hassa)’ndan 1.000’den fazla bireyden oluşan bir koloni yaşamaktadır. 3.2. Familya: Rhinolophidae (Nalburunlu Yarasalar): Türkiye’de bulunan beş türün hepsi Hatay’da da görülür. Bunlar: Rhinolophus ferrumequinum, Rh. hipposideros, Rh. euryale, Rh. blasii ve Rh. mehelyii. 3.3. Familya: Vespertilionidae (Düzburunlu Yarasalar): Bu aileye ait 9 tür, Hatay’da da dağılım gösterir: Myotis myotis, M. blythii, M. (nattereri) schaubi, M. emarginatus, M. capaccinii, Pipistrellus pipistrellus, P. kuhlii, Hypsugo savii, Plecotus kolombatovici. Bunlardan H. savii’nin İl’deki tek kaydı Obuch (1994) tarafından baykuş peletlerinden verilirken; önceleri M. nattereri’nin alttürü alınırken; son zamanlarda tür seviyesine çıkartılan M. schaubi’nin Hatay’daki ilk kolonisi, Karataş (2000) tarafından tespit edilmiştir. 3.4. Familya: Miniopteridae (Uzunkanatlı Yarasalar): Türkiye’deki tek türü (Miniopterus schreibersii), Hatay mağaralarında da yaygındır. Bu türün kanatlarındaki 3. parmak uzun olup, katlanmış kanatta diğer yarasalar gibi bir değil, iki kez bükülerek durur. 3.5. Familya: Molossidae (Serbestkuyruklu Yarasalar): Avrupa ve Türkiye’deki tek türü (Tadarida teniotis), yöreden de bilinir
4. Takım: ARTIODACTYLA (Çifttoynaklılar): Hatay’da 3 familyadan 6 tür ile temsil edilir. 4.1. Familya: Suidae (Domuzlar): Hatay ve Türkiye’nin büyük bölümünde tek türü bulunur: Sus scrofa. İl genelinde yaygın bir türdür. 4.2. Familya: Cervidae (Geyikler): Hatay’da üç türe ait kayıtlar bulunur: Cervus elaphus, C. dama ve Capreolus capreolus. Bunlardan Alageyik (C. dama)’nın yörede soyu tükenmiş olup; Geyik (C. elaphus)’e ait az sayıda birey muhtemelen Nur (Amanos) Dağları’nın tenha kesimlerinde varlığını sürdürmeye çalışmaktadır. Arsuz Yaban Hayatı Geliştirme Sahası ve Nur Dağları’nın Osmaniye’ye doğru olan ormanlık kesimlerinde nispeten iyi durumda olup; Karadeniz ve Marmara’daki kuzey populasyonundan yalıtılmış durumda ayrı bir popülasyon oluşturur. 4.3. Familya: Bovidae (Boynuzlular): Hatay’da iki türü bulunur. Nur (Amanos) Dağları’ndaki Yabankeçisi (Capra hircus aegagrus) populasyonu nispeten iyi durumda olup; kışın tuz ihtiyacı için deniz sahiline kadar indikleri çalışmalarımız sırasında da tespit edilmiştir. “Hatay Dağ Ceylanı” olarak adlandırılan Dağ Ceylanı (Gazella gazella)’nın Türkiye’deki tek populasyonu Kırıkhan İlçesi’nde Suriye sınırındadır. Bu türün yöredeki varlığı, çok daha önce Turan (1984) tarafından bildirilmekle beraber; Ş.Urfa tarafında yaşayan Ceylan (G. subgutturosa)’dan farklı bir tür oluşu, 2008 yılında kesinlik kazanmıştır.
5. Takım: CARNIVORA (Etoburlar): Hatay’dan bilinen yırtıcılar 7 familyadandır. Tür sayısı 16 olup, yörede bazısının soyu tükenmiştir. 5.1. Familya: Felidae (Kediler): Hatay’da beş türe ait kayıtlar bulunmaktadır: Leopar (Panthera pardus), Karakulak (Caracal caracal), Sazkedisi (F. chaus), Yabankedisi (Felis silvestris) ve Vaşak (Lynx lynx). Bunlardan P. pardus’un kayıtları 50 yıldan daha eski olup; yörede soyu tükenmiştir. Karakulak’ın son durumu bilinmemekle birlikte; diğer türler de son derece azalmıştır. 5.2. Familya: Herpestidae (Kuyruksürenler): Türkiye’deki tek türü olan Herpestes ichneumon’un en yaygın bulunduğu illerin başında Hatay gelir. Dağlık kısımlar dışında, özellikle sahil kesimlerde ve Amik Ovası’nda sulak alanlar, sazlıklar, seyrek ağaçlıklı yerler, bahçeler gibi ortamlarda yaygındır. Afrika kökenli bir tür olan H. ichneumon, zoocoğrafik açıdan Etiyopya Bölgesi’nin ülkemiz faunasındaki önemli örneklerindendir. 5.3. Familya: Hyaenidae (Sırtlanlar): Ailenin Türkiye’deki tek türü olan Çizgili Sırtlan, hızla azalan memelilerin başında yer alır. Yurdumuzdaki populasyonunun önemli bir kısmı, Hatay’da bulunur. Matschie (1900) tarafından ayrı bir tür olarak, Antakya’dan tanımlanan H. h. syriaca, Afrika’nın kuzey yarısından Hindistan’a kadar geniş bir bölgede dağılım gösteren H. hyaena’nın Türkiye, Irak, Suriye, Ürdün ve İsrail’deki alttürüdür. 5.4. Familya: Canidae (Kurtgiller): Hatay’da üç tür ile temsil edilir: Çakal (Canis aureus), Kurt (C. lupus) ve Tilki (Vulpes vulpes). 5.5. Familya: Ursidae (Ayılar): Ülkemizdeki tek türü olan Bozayı (Ursus arctos), Hatay’da tükenme noktasına gelmiş; az sayıda bireye ait dışkı ve ayak izlerine Nur (Amanos) Dağları’nın tenha kesimlerinde rastlanmaktadır (Yaşar Ergün (M.K.Ü.), pers. comm.). 5.6. Familya: Mustelidae (Gelincikgiller): Dört türü, Hatay’dan kaydedilmiştir. Bunlar: Gelincik (Mustela nivalis), Kaya Sansarı (Martes foina), Porsuk (Meles meles) ve Susamuru (Lutra lutra)’dur. Literatürde verilen Ağaç Sansarı (M. martes)’in İç Anadolu ve Akdeniz kayıtları M. foina’ya ait olup, bu kayıtlar geçersiz olduğundan burada listeye dahil edilmemiştir. 5.7. Familya: Phocidae (Foklar): Ülkemizdeki tek türü olan ve soyu ileri ölçüde tükenme tehlikesi altında (CR) olan Akdeniz Foku (Monachus monachus)’nun az sayıda bireyi Hatay sahillerinde de görülür.
6. Takım: RODENTIA (Kemiriciler): Hatay’da altı familyaya ait 20 kadar tür, bulunur. 6.1. Familya: Hystricidae (Oklukirpiler): Ülkemizde tek türü, Hint Oklukirpisi (Hystrix indica), yörede de bulunur. Ancak avlanarak yenmesi sonucu giderek azalmaktadır. 6.2. Familya: Cricetidae: Hatay’daki 7 türünden beşi (Arvicola amphibius, Chionomys nivalis, Microtus guentheri, M. levis ve M. socialis), Arvicolinae (Tarlafareleri); ikisi (Cricetulus migratorius ve Mesocricetus brandti) ise Cricetinae (Avurtlaklar)’dendir. Tip yeri Amik Gölü olan A. a. hintoni’nin son durumu bilinmemektedir. Gölü’n kurutulmasından sonra soyu tükendiği düşünülmektedir. Avurtlaklar (Mesocricetus), Antakya’nın 20 km kadar doğusundan 1949 yılında alınmış ve Almanya’ya götürülmüştür. Eisentraut (1952) tarafından yayınlanan bu kayıtta türün M. auratus olma ihtimali daha yüksektir. Zira brandti’nin, İç Anadolu’nun güneyinden Toroslar’dan olup; daha yüksek yerleri tercih ederken; 400-500 m gibi daha düşük yükseltilerde yaşayan auratus’un kayıtları (Gaziantep, Kilis ve Suriye’de Halep’in batısında kalan komşu kesimlerden olup; Hatay sınırına nispeten yakındır. 6.3. Familya: Muridae (Fareler ve Kemeler): Hatay’da 9 türü bulunur. Bunlardan ikisi (Meriones tristrami ve M. libycus), Gerbillinae; diğerleri (Apodemus flavicollis, A. witherbyi, A. mystacinus, Mus musculus domesticus, M. macedonicus, Rattus rattus ve R. norvegicus), Murinae subfamilyasındandır. 6.4. Familya: Spalacidae (Körfareler): Hatay’daki tek türü Nannospalax ehrenbergi’dir. Arsuz tarafından tanımlanmış olan intermedius ile Altınözü tarafında dağılım gösteren kirgisorum alttürleri, farklı sayıda kromozom formalarına sahip olduğundan ayrı türler olarak da değerlendirilebilir. 6.5. Familya: Gliridae (Yediuyurlar): Yöredeki tek türü, “Hasancık” da denen Ağaçyediuyuru (Dryomys nitedula)’dur. Bahçeler ve diğer ağaçlık alanlarda görülebilir. 6.6. Familya: Sciuridae (Sincaplar)’ın Hatay’daki tek türü, Sincap veya Teyin denen Sciurus anomalus’tur. Meyve bahçeleri ve ormanlar gibi ağaçlık yerlerde sıkça görülür.
7. Takım: LAGOMORPHA (Tavşanlar): Hatay’da bir tür ile temsil edilir. 7.1. Familya: Leporidae (Tavşanlar): İl’deki tek türü, Lepus europaeus’tur. Uygun habitatlarda sıkça görülür. SONUÇ ve TARTIŞMA: Ayrıca birkaç türün (Martes martes ve Gazella subgutturosa gibi) kayıtları, teyit edilemediğinden bunlar listeye dahil edilmemiştir. Diğer taraftan birkaç balina ve yunus türü Hatay’dan kayıt edilmemekle birlikte; İl’in hemen kuzeyinden komşusu olan Adana’nın Yumurtalık ve Karataş ilçelerinden kayıtları bulunan Balaenoptera physalus ve Ziphius cavirostris ile Delphinus delphis, Tursiops truncatus gibi yaygın yunus türleri de listeye eklenebilir. KAYNAKLAR: KAHMANNH. & ÇAĞLAR, M., 1960: Türkiye memelileri hakkında. 1 – Hatay bölgesinden yarasalar [Beitraege zur Saeugetierkunde der Türkei. 1 – Fledermaeuse aus der Lanschaft Hatay]. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Mecmuası, Seri B, 25: 1-21 (in Turkish and German).
Üyelik Girişi
Hava Durumu