• Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • Site Haritası
  • https://www.facebook.com/groups/ttkdhatay/?fref=ts
Ziyaret Bilgileri
Aktif Ziyaretçi1
Bugün Toplam6
Toplam Ziyaret49253

ÇİZGİLİ SIRTLAN (HYAENA HYAENA) VARLIĞININ TESPİT EDİLMESİ VE EKOLOJİK ARAŞTIRMA PROJESİ II RAPORU

TÜRKİYE TABİATINI KORUMA DERNEĞİ HATAY ŞUBESİ

 KIRIKHAN-HASSA-KUMLU CİVARINDA

ÇİZGİLİ SIRTLAN (HYAENA HYAENA) VARLIĞININ TESPİT EDİLMESİ VE EKOLOJİK ARAŞTIRMA PROJESİ II RAPORU






KIRIKHAN-HASSA-KUMLU CİVARINDA ÇİZGİLİ SIRTLAN (HYAENA HYAENA) VARLIĞININ TESPİT EDİLMESİ VE EKOLOJİK ARAŞTIRMA PROJESİ II RAPORU




Proje Sahibi Kurum:             Türkiye Tabiatını Koruma Derneği Hatay Şubesi

                                   Kırıkhan - HATAY

Telefon:                      0 533 369 77 21

E-posta:                      ttkd.hatay@hotmail.com

 

 

PROJE EKİBİ

Proje Yürütücüsü                  Dr. Muhsin ÇOĞAL

Bilimsel Danışmanlar            Prof Dr. Mustafa SÖZEN

Fotokapan Kurulumu             Dr. Muhsin ÇOĞAL

  

 

SAHA ÇALIŞMASINA EŞLİK EDENLER

Saha çalışması ekibi  Abdullah ÖĞÜNÇ

                                   Uzm. Biyolog. Meltem Ünal

Vet. Hek. Cihan PARLAR

Arifsami İĞDE

Ahmet Aymaz

İsmail Çeken

Hüseyin Dinler

Ali Kaplan

 

RAPOR YAZIMI

Raporlama                 Prof. Dr. Mustafa SÖZEN, Dr. Muhsin ÇOĞAL ve Abdullah ÖĞÜNÇ


 

İÇİNDEKİLER

SUNUŞ............................................................................................................................................... 4

Özet:................................................................................................................................................. 6

GİRİŞ................................................................................................................................................. 7

MATERYAL VE METOT..................................................................................................................... 8

SONUÇLAR........................................................................................................................................ 9

SAHA ve OFİS ÇALIŞMALARI........................................................................................................... 15

ÇALIŞMALARIN DUYURULMASI ve FARKINDALIK ÇALIŞMALARI.................................................... 18

TARTIŞMA ve SONUÇ..................................................................................................................... 23

TEŞEKKÜR....................................................................................................................................... 26

KAYNAKLAR.................................................................................................................................... 26

 

ŞEKİLLER

Şekil 1. Kırıkhan bölgesinde kurulan fotokapanların yerleri; “l” mavi rankle boyananlar Çizgili sırtlanın tespit edildiği “l” kırmızı rankle boyananlar türe ait kayıt alınmayan fotokapan istasyonlardır 10

Şekil 2. Kırıkhan bölgesinde Halepli karakolu yakınlarında kurulan fotokapanla tespit edilen Çizgili Sırtlan görüntüsü. 11

Şekil 3. Kırıkhan bölgesinde Halepli karakolu yakınlarında kurulan fotokapanla tespit edilen Çizgili Sırtlan’nın su içerken görüntüsü. 12

Şekil 4. Kırıkhan bölgesinde leçelik bölgede tespit edilen Çizgili Sırtlan’na ait dışkı görüntüsü. 13

Şekil 5. Kırıkhan bölgesinde leçelik bölgede tespit edilen Çizgili Sırtlan’a ait dışkı görüntüsü. 14

Şekil 6. Kırıkhan bölgesinde leçelik bölgede Çizgili Sırtlan’a ait dışkının tespit edildiği mağara  görüntüsü  15

Şekil 7: Proje kapsamında leçelik alana kurulu fotokapan. 16

Şekil 8: Leçelik bölgede yer alan su kuyusu görüntüsü 17

Şekil 9: ANTAKYA GAZETESİ’nin projeyle ilgili yaptığı haber. 19

Şekil 10: HÜRRİYET GAZETESİ’nin projeyle ilgili yaptığı haber. 20

Şekil 11: Projeyle ilgili Star Gazetesi’nin haberi 21

Şekil 12: Proje ile ilgili Milliyet Gazetesii'nin haberi 22

Şekil 13: Jeolojik yapısı ve barındırdığı büyük tür zenginliği ile özel bir önemi olan Leçelik alan. Kaletepe, Kırıkhan . 24


SUNUŞ

Kırıkhan-Hassa-Kumlu Civarında Çizgili Sırtlan (Hyaena Hyaena) Varlığının Tespit Edilmesi Ve Ekolojik Araştırma Projesi II Türkiye Tabiatını Koruma Derneği Hatay Şubesi tarafından gerçekleştirilmektedir.

Dernek başta step ve dağ ekosistemleri, ormanlar, tarım alanları, toprak ve su kaynakları, çayır ve meralar, denizler, göller, akarsular, sulak alanlar, mağaralar olmak üzere ülkenin tüm doğal kaynaklarının ve barındırdıkları ekolojik süreç ve döngüler ile biyolojik çeşitliliğin ekosistem bütünlüğü içerisinde sürdürülebilir kalkınma amaçlı olarak korunması ve kullanımı; kent, çevre ve kalite konularında toplumu bilinçlendirmek, kent tabiatını korumak amaçlı eğitim, panel, seminer  vb. etkinlikler yapmak ve geziler düzenlemek; engellilerin, çocuk ve gençlerin, kadınların, köylü ve çiftçilerin, kırsal alanda yaşayanların, sanayici, turizmci ve sporcuların çevre ve kültürel değerler konusunda bilinçlendirilmesi, eğitilmesi; yayım, mesleki kurslar, sürekli eğitim merkezleri ve ARGE hizmetlerinin, ilgili konularda girişimcilik ve istihdam faaliyetlerinin yürütülmesi; çevre dostu tarımsal uygulamalar, bitki ıslah çalışmaları, çevre etiketleri ve kırsal kalkınma amaçlı faaliyetlerde bulunulması; insana, hayvana, çevreye karşı şiddetin engellenmesine yönelik projeler ve etkinlikler yürütülmesi; ülkemiz yaşam ortamlarını etkileyen her türlü çevre kirliliğinin önlenmesi amacıyla faaliyet gösterir. Bu misyonla yola çıkan ve on yıldan daha uzun süredir çalışan Hatay şubesi alanda  ‘Hatay Dağ Ceylanının (Gazella gazella) yaşam alanında kurulması planlanan çimento fabrikasının engellenmesi’, ‘Kırıkhan Gölbaşı Gölü’nün, kurutulan Amik Gölü’nün yerine bir model olarak oluşturulması ve yönetim planının oluşturulması adına sulak alan ilan edilmesi çalışmaları’, ‘Anız yakılma olaylarının doğaya verdiği zararın azaltılması adına alınabilecek tedbirler’, ‘Gölbaşı Gölü sulak alanında kuş gözlem çalışmaları’, ‘Hatay Dağ Ceylanının (Gazella gazella) avlanmasının ve yavrularının yakalanmasının engellenmesi çalışmaları’, ‘Hatay Dağ Ceylanı (Gazella gazella) üretim istasyonu yapılması’ ve son olarak Hassa-Reyhanlı (Hatay) Arası Bölgede Çizgili Sırtlanın (Hyaena Hyaena) Yayılış Ve Ekolojisinin Belirlenmesi gibi çalışmalarda bulunmuştur.

Çizgili sırtlanla ilgili çalışmaların kısa tarihi şu şekildedir. Başta 13 Aralık 2015 tarihinde bir çizgili sırtlanın (Hyaena hyaaena) Hatay Dağ Ceylanı Üretim İstasyonu’nun güvenlik kamerasıyla görüntülenmesiyle ve yerel halkla yapılan görüşmeler sonucunda alandaki çizgili sırtlanların yaşam alanlarının ve ekolojilerinin araştırılmasının ve bununla birlikte alanda bulunma ihtimali olan başka nadir türlerinin araştırılmasının önemi ile ortaya çıkmıştır. Ardından Hassa-Reyhanlı (Hatay) Arası Bölgede Çizgili Sırtlanın (Hyaena Hyaena) Yayılış Ve Ekolojisinin Belirlenmesi projesiyle türün alandaki varlığı görsel kanıtlarla kesinleşmiştir.

Çizgili sırtlanla ilgili ilk projenin sonuçlarını çalışmanın ne kadar doğru seçilmiş olduğunu ortaya koymuştur. Elde edilen sonuçlar ekipte mutluluk ve heyecan yaratmış ve bu çalışmanın 

genişletilerek gerçekleştirilmesine vesile olmuştur. Çizgili sırtlanla ilgili bu projede başta mağaralar olmak üzere alan genişletilerek incelenmiştir.

Şimdiye kadar yapılan çalışmalar ve bu çalışmaların sonucunda elde edilen veriler ışığında temel hedefimiz alanın korunması ve izlenmesinin gerekliliği ortaya koymuştur. Dahası Hatay’ın ve buna bağlı olarak Türkiye’nin sahip olduğu bu eşsiz değerlerin ve biyolojik çeşitliliğin korunmasına katkı sağlamaktır. 


KIRIKHAN-HASSA-KUMLU CİVARINDA ÇİZGİLİ SIRTLAN (HYAENA HYAENA) VARLIĞININ TESPİT EDİLMESİ VE EKOLOJİK ARAŞTIRMA PROJESİ II RAPORU

Dr. Muhsin ÇOĞAL

Bülent Ecevit Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, 67100, Zonguldak

Uzman Biyolog Meltem ÜNAL, Abdullah ÖĞÜNÇ, Arifsami İĞDE, Doç. Dr. Yaşar ERGUN, Vet. Hek. Cihan PARLAR

Türkiye Tabiatını Koruma Derneği Hatay Şubesi, Kırıkhan, Hatay

Prof. Dr. Mustafa SÖZEN

Bülent Ecevit Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, 67100, Zonguldak

spalaxtr@hotmail.com  

 

Özet: Hatay bölgesi hem Türkiye’ye Afrika ve Çöl türlerinin giriş yolu üzerinde yer alması, hem Amanoslar buzul sığınağına sahip olması ve hem de Türkiye’deki en önemli kuş göç yolu üzerinde bulunması gibi özellikleri bakımından biyoçeşitlilik açısından Türkiye’nin en özel bölgelerinden birisidir. Bu çalışmada 15 Haziran-25 Eylül 2017 tarihleri arasında Hatay ilinde Hassa ve Reyhanlı ilçeleri arasında kalan bölgede Suriye sınır hattı boyunca fotokapan yöntemiyle Çizgili sırtlan (Hyaena hyaena)’ın yayılış alanının ve ekolojisi belirleme çalışması yapıldı.

Çalışma alanına 15 adet fotokapan kurulmuş ve bu fotokapanlardan 3’ünde Çizgili sırtlanın kaydı alınmıştır. Çizgili sırtlanın içinde barındırıdığı zengin tür çeşitliliğini destekleyen en önemli habitatların Leçelik adı verilen lav akıntıları bölgesideki mağaralarda izlerine rastlandı. Önceki çalışmada türe ait kayıtların alındığı sulak alanlar, sınır hattına yakın bölgelerde bulunan ve tarıma uygun olmayan kayalık alanlar ve bozkırlarda halen yüksek aktivite içinde olduğu belirlenmiştir.

Çalışmada yapılan faaliyetler ve elde edilen sonuçlar basın ile ulusal ve bölgesel çağta duyurulmuş ve bölgede farkındalığın arttırılmasını sağlamıştır. Ayrıca Çizgili Sırtlan ile ilgili yapılan çalışmanın sonuçları bilimsel bir yazı halinde TTKD Yayın organı olan Tabiat ve İnsan dergisinin Ekim 2017 sayısında yayınlanmak üzere dergiye gönderilmiştir.

Çalışmanın bölgede Çizgili sırtlanın varlığını halen sürdürmesi ve alanı aktif olarak kullanması oldukça büyük önem arz etmektedir. Sonuç olarak Çizgili sırtlanın bu alandaki varlığının sürdürülebilmesi için bu alanların korunması ve izlenmesi gerekmektedir

Anahtar Kelimeler: Koruma, izleme, biyoçeşitlilik, karnivor, yaban hayatı

GİRİŞ

Türkiye, dünya çağında önemli olan üç büyük biyoçeşitlilik sıcak noktasına (Akdeniz, Kafkasya ve İran-Anadolu sıcak noktaları) sahip olmasıyla önemli bir tür zenginliğine sahiptir (Mittermeier et al., 2011). Türkiye’nin sahip olduğu bu zenginliğin oluşmasında ayrıca Asya-Afrika ve Avrupa kıtaları arasında yer alan konumu ile bu kıtalar arasındaki geçişlerde bir köprü konumunda olması, buzun çağları dönemlerinde bazı önemli buzul sığınaklarına sahip olması gibi faktörler de belirleyici olmuştur (Bilgin, 2011; Şekercioğlu et al., 2011). Hatay hem Afrika ve Çöl elemanlarının Anadolu’ya geçiş yolları üzerinde yer alması, hem de son buzul maksimumunda önemli bir buzul sığınağı olmasıyla Türkiye için önemli ve özel bir biyolojik zenginlik alanıdır. Türkiye sahip olduğu 154 karasal memeli türü ile önemli bir zenginliğe sahiptir (Kryštufek and Vohralík, 2001, 2005, 2009; Yiğit et al., 2006, 2016). Bu çeşitliliğin önemli bir kısmını küçük memeliler, 15 kadarını ise büyük memeliler oluşturmaktadır. Türlerin hepsi ekolojilerine, biyolojilerine ve zoocoğrafik özelliklerine göre belli bölgelerde ve alanlarda yayılış göstermektedir. Bu yüzden her hangi bir bölgelerin memeli çeşitliliğini belirleyebilmek için alanın farklı habitatlarının detaylı bir şekilde çalışılması gerekmektedir. Mali ve çevresel koşullara bağlı olarak, farklı metotlar kullanılarak faunal çalışmalar yapılabilir (Silveria et al., 2003). Memeli çalışmalarında veri toplamak için doğrudan gözlem, anket çalışması, iz ve işaretlerden tür belirleme, yuvaların gözlenmesi, fare yakalama kapanları ile örneklerin yakalanması ve fotokapan ile özellikle büyük memelilerin görüntülenmesi gibi çeşitli yöntemler kullanılmaktadır. Herhangi bir bölgedeki memeli türlerinin belirlenmesi amacıyla çoğunlukla bu yöntemlerden birkaç tanesi birlikte kullanılır. Fotokapanlar, özellikle fiziksel olarak yakalanma ve taşınma olmadan, doğal ortamlarında görülmesi zor yaban türlerinin özellikle karnivorların izlenmesine ve tespit edilmesine olanak verir (Kelly and Holub, 2008).

Hatay bölgesi konumu ve sahip olduğu pek çok farklı habitat tipi ile biyolojik çeşitlilik açısından Türkiye’deki en özel alanlardan birisi konumundadır. Amanos dağları ilde güneyden kuzeye doğru yüksek bir dağ silsilesi oluşturarak ilin doğusu ile batısını birbirinden ayırmaktadır. Bu yapısı ile pek çok canlı grubu için ilin doğusu ve batısı farklı türlere ev sahipliği yapmaktadır. Ayrıca Amanosların yüksek tepeleri de son buzul maksimumunda bir buzul sığınağı olmasının mirasını taşıyarak (Médail and Diadema, 2009) kendine özgü bir biyolojik çeşitliliğe sahip olmuştur. İlin genel olarak Akdeniz’e kıyısı olan batı bölümleri Türkiye’ye Afrika’dan giriş yapan fauna elemanlarının, Kırıkhan, Hassa bölümünü oluşturan doğu kısımları ise Arabistan yarımadasından Türkiye’ye doğru yayılış yapan çöl kökenli türlerin giriş bölgesini oluşturmaktadır. Amanoslar ise yüksek dağ yapısı ve izole zirveleri ile hem Anadolu çaprazı ve Toroslar üzerinde yayılan bazı fauna elemanlarının ulaşabildiği bir alan, hem Kafkasya kökenli fauna elemanlarının Anadolu çaprazı üzerinde ulaşabildiği bir alan, hem de buzul dönemlerinde sığınak olarak kullanıldığı için Amanoslara özgü endemik türlerin oluşabildiği bir türleşme merkezi özelliği göstermektedir. Hatay tüm bu özellikleri ile hem kendine özgü endemik türler, hem Kafkas kökenli bazı türler, hem Afrika kökenli bazı türler, hem de çöl kökenli bazı türlere ev sahipliği yapabilmektedir.  

Alandaki Afrika kökenli büyük memeli türlerinden birisi Çizgili sırtlandır (Hyaena hyaena). Bu tür eski kayıtlara göre Türkiye’de Marmara Bölgesinin güneyi, Ege Bölgesi, Akdeniz Bölgesi ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde yayılış gösterebilmektedir (Blackler, 1916; Kumerloeve, 1967; Huş, 1974; Ulich and Riffel, 1993; Özkurt et al., 1998; Kasparek et al., 2004). Ancak günümüzde son 10 yıldır bütün kayıtlar Batı Akdeniz bölgesi ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinden gelmektedir (Akay et al., 2011, Akarsu, 2014, Basın haberleri).

Hatay’ın tüm bu özellikleri göz önünde bulundurularak bu çalışmada Kırıkhan bölgesinde fotokapanlar ve arazi gözlemleri ile Afrika kökenli bir tür olan, Türkiye’de hızla yok olmakta olan ve yörede yaşadığı bilinen Çizgili sırtlan (Hyaena hyaena)’ın bölgedeki aktivitesinin devam ettiğinin ve bazı ekolojik özelliklerinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır.

Doğa koruma çalışmalarında önembi bir bileşen de yöre halkını çalışmalardan haberdar etmek ve desteklerini sağlamaktır. Bu yüzden çalışmaların ilk sonuçları basın aracılığı ile ulusal ve yerel çapta geniş şekilde duyurulmuştur. Önceki çalışmanın devemı olarak bu çalışmada özellikle Leçelik alanine daha detaylı keşdefilmiş, bu alanda çok sayıda fotokapan kurulmuştur.

 

MATERYAL VE METOT

Bu çalışma Türkiye Tabiatını Koruma Derneği Hatay şubesinin 2016 yılında Çizgili sırtlan ile ilgili yaptığı çalışmanın devamı niteliğindedir. Önceki çalışmayla Çizgili sırtlanın alandaki varlığı ilk defa ortaya çıkarılmıştır. Bu çalışmada türün yayılış gösterdiği muhtemel diğer alanların ve ekolojisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. 15 Haziran- 25 Eylül 2017 tarihleri arasında Kırıkhan bölgesinde Kaletepe ve Akpınar Köyleri arasında kalan sınır hattı boyunca yaklaşık 64 km’lik hat boyunca 15 fotokapan yerleştirilmiştir (Şekil 1). Fotokapan yerleri tayin edilirken; patika, iz (ayak izi) ve işaretler (dışkı, kıl, yenmiş besinler) dikkate alındı ve fotokapan istasyonunun konulacağı en uygun nokta belirlendi. İki fotokapan arasındaki mesafenin yaklaşık (uzaklığın) 2 km olması hedeflendi ve fotokapanlar arasındaki mesafenin türün dolanma alanından daha küçük olması sağlandı (Karanth and Nichols, 1998; Silveria et al., 2003; Sanderson, 2004). Fotokapanların 4 tanesi TTKD Hatay şubesi, 12 tanesi de Bülent Ecevit Üniversitesi tarafından sağlanmıştır. Fotokapanların yerleştirilmesi sırasında kapan kurulan alanlarda gözlemler yapılarak, fotoğraflar çekilerek ve anketler yapılarak alanda yaşayan memeli hayvanlar ve diğer fauna türlerine yönelik veriler toplanmıştır. Alandaki pek çok fauna türü de arazi çalışmaları boyunca fotoğraflanarak kayıt altına alınmıştır. Fotokapanlar ortalama 4 ay arazide bırakılması ve uzun süreli veri toplanması planlanmıştır. Fotokapan verileri sağlandıktan sonra ayrı bir çalışma ile sonuçlar yayınlanmak üzere Tabiat ve İnsan dergisine gönderilmiştir. Tepit edilen karnivor türlerinin teşhisleri Harrison and Bates (1991), Kryštufek and Vohralík (2001, 2005, 2009) ve Yiğit et al. (2006)’a göre yapılmıştır. 

SONUÇLAR

Arazi çalışmaları kapsamında kurulan 15 fotokapan ile toplam 1530 fotokapan gün (fotokapanların sorunsuz çalıştıkları günlerin toplamı) izleme yapılmıştır. 15 fotokapandan 3’ünde çizgili sırtlan kaydı alındı (Şekil 1).   Çizgili sırtlan (Hyaena hyaena) Halepli karakolu yakınına konulan fotokapanda sıkça görüntülenmiştir. Bu noktada Dağ ceylanları için yapılmış olan sulama noktasına halen gelmektedir. Burada sıkça görüntülenmiş olması bölgede sağlıklı bir populasyonun bulunduğunu ve sürekli bir active içinde olduğunu ıspatlamaktadır. Bu Halepli istasyonuna ek olarak Akpınar ve Sucu köyü yakınlarındaki fotokapanlarda da çizgili sırtlana ait fotoğraf ve video kayıtları alınmıştır.

Fotokapan çalışmalarına ek olarak türe ait izlerde toplandı. Leçelik bölgede mağara girişinde Çizgili sırtlana ait dışkıya rastlandı. Böylece türün bu bölgede de yayılış gösterdiği belirlenmiş oldu.


Şekil 1. Kırıkhan bölgesinde kurulan fotokapanların yerleri; “l” mavi rankle boyananlar Çizgili sırtlanın tespit edildiği “l” kırmızı rankle boyananlar türe ait kayıt alınmayan fotokapan istasyonlardır.


Şekil 2. Kırıkhan bölgesinde Halepli karakolu yakınlarında kurulan fotokapanla tespit edilen Çizgili Sırtlan görüntüsü.


Şekil 3. Kırıkhan bölgesinde Halepli karakolu yakınlarında kurulan fotokapanla tespit edilen Çizgili Sırtlan’nın su içerken görüntüsü.


Şekil 4. Kırıkhan bölgesinde leçelik bölgede tespit edilen Çizgili Sırtlan’na ait dışkı görüntüsü.

Şekil 5. Kırıkhan bölgesinde leçelik bölgede tespit edilen Çizgili Sırtlan’a ait dışkı görüntüsü



Şekil 6. Kırıkhan bölgesinde leçelik bölgede Çizgili Sırtlan’a ait dışkının tespit edildiği mağara  görüntüsü

 

SAHA ve OFİS ÇALIŞMALARI

Bu çalışma kapsamında yaban hayvanlarının alanda rahatsız edilmeden kayıt altına alınabilmesi için Aksa Enerji sponsorluğunda önceki projede dört adet ‘BlackFlash’ Fotokapan, dört adet 16 GB hafıza kartı, fotokapanlar için yeteli sayıda kalem pil alınmıştır. Ayrıca ağaçsız bölgelere fotokapanların yerleştirilmesi için toprağa çakılacak kazıklar hazırlanmıştır.

Projeye bilimsel danışmanlık yapan ve bilimsel arazi çalışmalarını gerçekleştiren Prof. Dr. Mustafa SÖZEN ve Dr. Muhsin ÇOĞAL çalışma süresince Krıkhan Öğretmenevinde ağırlanmış ve ihtiyaçları karşılanmıştır. Her arazi çalışması günü sabah erken saatte TTKD Hatay Şubesinin Kırıkhan’da bulunan ofisinde kısa bir toplantı yapılarak günlük çalışma planı gözden geçirilmiş ve birlikte arazi çalışmasına çıkılmıştır. Her gün sonunda kapanların araziye kurulumu tamamlandıktan sonra akşamları birlikte günün değerlendirmesi yapılarak sonraki günün planlaması yapılmıştır. Saha çalışmasının tamalanmasını takiben de ilk sonuçların değerlendirilmesi ile raporlama aşamasına geçilmiş, ayrıca elde edilen sonuçlar TTKD Yayın 

organı olan Tabiat ve İnsan Dergisi Ekim 2017 sayısında yayınlanmak üzere bir makale hazırlanmıştır.

Arazi çalışmalarından önce ise yerel halk ile görüşmeler yapılmış, halkın yaban hayvanlarını gördüklerini söylediği noktalar ayrıntılı olarak incelenmiştir. Araziye çıkmadan önce fotokapanların koyulacağı alanlar incelenmiş gerekli mercilerden izinler alınmıştır.

Proje kapsamında ofis ve sahada yapılan çalışmalar, fotokapanların kurulumu, yapılan basın açıklamaları, arazi çalışmaları sırasında yerel halkla yapılan görüşmeler, arazi çalışmaları sırasında askeriyenin çalışmalarımıza katkıları ve bu katkılarından dolayı kendilerine takdim edilen plaketler Şekil 7 ve Şekil 8’de gösterilmiştir. 


Şekil 7: Proje kapsamında leçelik alana kurulu fotokapan

Şekil 8: Leçelik bölgede yer alan su kuyusu görüntüsü.

ÇALIŞMALARIN DUYURULMASI ve FARKINDALIK ÇALIŞMALARI

Aksa Enerjinin ikinci kez sponsorluğunda gerçekleştirilen Hassa-Reyhanlı (Hatay) arası bölgede çalışmalarına başlanan Çizgili Sırtlanın (Hyaena hyaena) yayılış ve ekolojisinin belirlenmesi projesi II çalışmalarda elde edilen önemli bulgular bizleri ve ilgili yerel ve ulusal halkını büyük ölçüde heycanlandırmıştır. Elde edilen bulgular hem Hatay ilinin hem de ülkemizin biyoçeşitliliğine önemli katkılar sağlamaktadır.

Bu çalışmaların yanında proje çalışmalarında elde edilen bilgilerin, görüntülerin sosyal medyada sürekli paylaşılması ile binlerce kişiye ulaşılmış, çok sayıda takdir ve beğeni mesajı alınmıştır.

Çizgili Sırtlanın (Hyaena hyaena) yayılış ve ekolojisinin belirlenmesi projesinin yerel ve ulusal basında çıkan haberleri Şekil 27 ve 30 arasında gösterilmiştir.



Şekil 9: ANTAKYA GAZETESİ’nin projeyle ilgili yaptığı haber







Şekil 12: Proje ile ilgili Milliyet Gazetesii'nin haberi


TARTIŞMA ve SONUÇ

Küresel ve ulusal ölçekte nesli tehlike altında olan Çizgili sırtlan (Hyaena hyaena) geçmişte Marmara’nın güneyi, Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerini kapsayan geniş bir yayılıma sahipken günümüzde kayıtları genelde sadece Hatay-Hakkâri arası bölgeden gelmektedir. Kayıt alınan iller başlıca Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Şanlıurfa, Mardin, Kahramanmaraş, Hakkâri, Şırnak ve Gaziantep’tir. Çoğu basında yer alan bu kayıtların maalesef çoğu avcılar tarafından öldürülen veya araba çarpması sonucu ölen Çizgili sırtlanlara aittir (Akay et al., 2011; Akarsu, 2014; Basın haberleri). Son yıllarda batı Anadolu’dan artık kayıtların gelmemesi bu alanlarda türün yok olmaya yüz tuttuğunu göstermektedir. Bu açıdan Hatay bölgesinde hala sağlıklı bir Çizgili sırtlan populayonunun bulunup bulunmadığının ortaya konması ve varsa böyle bir populasyonu korunmasına yönelik çalışmalar yapmak bu baımdan önemli olacaktır. Çizgli sırtlan ile ilgili İlk projede varlığı tespit edilmiş ve bu yayılışının daha fazla olması ihtimali üzerine umut verici olmuştur. Bundan dolayı ikinci projenin hayata geçirilmesi oldukça büyük önem arz etmektedir.

Yapılan çalışmada Kırıkhan-Reyhanlı arasında ve sınıra yakın yaklaşık 64 km uzunluğunda bir bölgede Çizgili sırtlan ile aynı alanı paylaşan 10 karnivor türünün (Kurt, Çakal, Kızıl tilki, Sansar, Porsuk, Gelincik, Firavun sıçanı, Yaban kedisi, Saz kedisi) belirlenmiş olması oldukça dikkat çekicidir. Bu kadar küçük bir alanda bu kadar çok karnivor türünün bir arada bulunması biyoçeşitlilk açısından oıldukça büyük öneme sahiptir. Çünkü karnivorlar besin zincirinin tepesinde yer alan ve oldukça fazla miktarda enerjiye (ava) ihtiyaç duyan tüketicilerdir. İnceleme alanında Dağ ceylanı, Yaban tavşanı ve çeşitli kemirici türleri gibi otçul av türlerinin bulunması ve Leçelik gibi ideal bir barınma alanının bulunması bu zenginliği sağlamış görünmektedir. Bu özelliği ile çalışma bölgesindeki biyolojik çeşitlilik açısından en özel ve önemli alanın Kaletepe köyünün kuzeyinden başlayıp Hassa’ya kadar uzanan ve yerel olarak Leçelik adı verilen lav akıntılarının soğuması ile oluşmuş kayalık alanların biyoçeşitlilik açısından büyük öneme sahip olduğu bir kez daha kanıtlanmıştır.

Çalışmanın sonuçları alanın biyolojik çeşitlilik, ekolojik ve jeolojik olarak son derecede özel ve önemli olduğunu bir kere daha gözler önüne sermiştir.



Şekil 13: Jeolojik yapısı ve barındırdığı büyük tür zenginliği ile özel bir önemi olan Leçelik alan. Kaletepe, Kırıkhan

 

Leçelik bölgesi (Şekil 13) Çizgli sırtlanın yayılış gösterebildiği alan olmasından dolayı önemlidir.  Lav akıntıları sonucu oluşan bu doğal alan, Amanoslardan beslenen pek çok pınar barındırması neticesinde pek çok yaban hayvanının yaşamasına olanak sağlamaktadır. Bu türlerden başta hedef türümüz olan Çizgili sırtlan olmak üzere Kurt, Çakal, Tilki, Sansar, Alacasansar, Yaban kedisi, Porsuk, Oklu kirpi ve Yabani tavşan gibi pek çok tür  bulunmaktadır. Kritik öneme sahip olan bu alanın hem Türkiye’nin biyoçeşitliliği, hem de Hatay’ın biyoçeşitliliği açısından mutlaka özenle korunması gereken bir ekosistem olarak belirlenmiştir. Ayrıca Leçelik alandan itibaren Kumlu ilçesinin Suriye sınırı bölgesine kadar uzanan yer yer kayalıklar ve tarım alanlarından oluşan bölge de Dağ ceylanlarının doğal yaşam alanıdır ve Leçelik alan ile devamında uzanan bu alanın birlikte korunması oldukça önemlidir. Çünkü iki alanın fauna türleri her iki alanı da kullanmaktadır. Örneğin sırtlanlar muhtemelen Leçelik alanda barınmakta ve ceylanların kullandığı alanda beslenmektedir. Bu açıdan iki alanın birlikte korunması ekolojik bir bütünlük arz edecektir ve iki alan birlikte korunduğu taktirde her iki ekosistem de sahip olduğu biyoçeşitliliğini sağlıklı bir şekilde sürdürebilecektir.

TEŞEKKÜR

Alandaki fotokapan çalışması Türkiye Tabiatını Koruma Derneği Hatay Şubesi tarafından Aksa Enerji’den ikinci defa sağlanan maddi kaynak ile desteklenmiştir. Arazi çalışmalarındaki büyük yardımları ve lojistik desteklerinden dolayı Abdullah Öğünç, Doç. Dr. Yasar Ergün, Uzmn. Biyolog. Meltem Ünal, Ahmet Aymaz, Arif Sami İğde, Vet. Hekim. Cihan Parlar, İsmail Çeken, Hüseyin Dinler,  Ali Kaplan Arifsami İğde’ye, makaleye yaptığı görüş ve katkılarından dolayı Doç. Dr. Yaşar Ergun (TTKD Hatay Şubesi)’a ve Sınır boyunda bulunan bütün karakollardaki subay, astsubay ve erbaşlarımıza büyük destek ve yardımları için teşekkür ederiz.  

Yerel ve ulusal anlamda böylesi önemli bir çalışmaya ikinci kez vermiş olduğu Mali destek için başta AKSA ENERJİ A.Ş olmak üzere, Sınır hattında görevli tüm erbaş ve erlere, DKMP Hatay Şube müdürlüğüne, Reyhanlı Kaymakamlığına, Kırıkhan Belediyesine, Projenin bilimsel danışmanlığını yapan Prof. Dr. Mustafa Sözen ve Dr. Muhsin Çogal’a teşekkür ederiz.

KAYNAKLAR

AKARSU, F,. “Çizgili sırtlan (Hyaena hyaena) Tür Eylem Planı”.  Doğa Koruma ve Milli Parklar İl Şube Müdürlüğü, VI. Bölge Şanlıurfa Şube Müdürlüğü, Şanlıurfa, 33 s., (2014).

AKAY A.E., INAC, S., YILDIRIM, I.C., “Monitoring the local distribution of striped hyenas (Hyaena hyaena L.) in the Eastern Mediterranean Region of Turkey (Hatay) by using GIS and remote sensing Technologies”.  Environ. Monit. Assess., 181:445–455, (2011). 

ALBAYRAK, T., GIANNATOS, G., KABASAKAL B. “Carnivore and ungulate populations in the Beydağları Mountains (Antalya, Turkey): border region between Asia and Europe”. Pol. J. Ecol., 60: 419–428, (2012).

AMBARLI, H., ERTÜRK, A., SOYUMERT, A. “Current status, distribution, and conservation of brown bear (Ursidae) and wild canids (gray wolf, golden jackal, and red fox; Canidae) in Turkey”. In press, (2016).

ARSLAN, A., ZIMA, J., “Karyotypes of the mammals of Turkey and neighbouring regions: a review”. Folia Zool., 63: 1–62, (2014).

ARSLAN. A., “On the Indian Crested Porcupine, Hystrix indica (Kerr, 1792) in Turkey (Mammalia: Rodentia)”. Pakistan Journal of Biological Sciences, 11: 3015-317, (2008).

BAILLIE, J.E.M., GRIFFITHS, J., TURVEY, S.T., LOH, J., COLLEN, B., “Evolution Lost: Status and trends of the world’s vertebrates”. U. K. Zoological Society of London, 72 pp., (2010).

BANNIKOVA, A.A., ZEMLEMEROVA, E.D., COLANGELO, P., SÖZEN, M., SEVİNDİK, M., KIDOV, A.A., DZUEV, R.I., KRYŠTUFEK, B., LEBEDEV V.S. “An underground burst of diversity – a new look at the phylogeny and taxonomy of the genus Talpa Linnaeus, 1758 (Mammalia: Talpidae) as revealed by nuclear and mitochondrial genes”. Zool. J. Linn. Soc., 175 (4): 930-948, (2015).

BARAN, İ., ILGAZ, Ç., AVCI, A., KUMLUTAŞ, Y., OLGUN, K. “Türkiye amfibi ve sürüngenleri (Turkish Amphibians and Reptiles)”. TÜBİTAK Yayınları, Ankara, (2005). 

BİLGİN, R., “Back to the Suture: The distribution of intraspecific genetic diversity in and around Anatolia”. Int. J. Mol. Sci., 12: 4080-4103, (2011). 

BLACKLER, W. “On two new Carnivores from Asia Minor”. Ann. Mag. Nat. Hist., 18, 73, (1916).

CAN, E. Ö., “Camera trapping large mammals in Yenice forest habitats: A feasibility study for camera trapping large mammals in Yenice forest, Turkey”. Doktora Tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen bilimleri Enstitüsü, Biyoloji Anabilim Dalı,  Ankara, 118 s., (2008).

ÇOLAK, E., YİĞİT, N., ÇOLAK, R., SÖZEN, M., ÖZKURT, Ş., KANKILIÇ, T. “Taxonomic status and distribution of Apodemus mystacinus (Danford and Alston, 1877) (Mammalia: Rodentia) in Turkey” Turk J Zool., 28: 285-294, (2004).

ÇOLAK, E., YİĞİT, N., SÖZEN, M., ÇOLAK, R., ÖZKURT, Ş., KANKILIÇ, T., KANKILIÇ, T., “The Morphological Analysis of Mus domesticus and Mus macedonicus (Mammalia: Rodentia) in Turkey”. Turk J Zool., 30: 309-317, (2006). 

ÇOLAK, E., YİĞİT, N., SÖZEN, M., ÖZKURT, Ş., “Distribution and taxonomic status of the genus Microtus (Mammalia: Rodentia) in southeastern Turkey”. Isr J Zool., 43: 391 – 396, (1997).

ÇOLAK, E., YİĞİT, N., SÖZEN, M., VERİMLİ, R., ÖZKURT, Ş., “On coloration and karyology of Vormela peregusna, in Turkey,” Zoology in the Middle East, 21: 13-18, (2000).

ÇOLAK, R., ÇOLAK, E., YİĞİT, N., KANDEMİR, I., SÖZEN, M. “Morphometric and biochemical variations and the distribution of Genus Apodemus  (Mammalia: Rodentia) in Turkey”. Acta Zoologica Academiae Scientiarum Hungaricae, 53 (3):239-256, (2007).

GÜLEN, Ö.K., “Oklu kirpi (Hystrix hisutostris aharoni)”. Biol. Deg., 2: 149-161, (1952). 

HARRISON, D.L., BATES, P.J.J., “The Mammals of Arabia”. Second Edition. Harr. Zool. Museum Pub. Ken England. 353 pp., (1991).

http://aa.com.tr/tr/yasam/sirnakta-cizgili-sirtlan-goruntulendi/205790

http://bolge15.ormansu.gov.tr/15bolge/anasayfa/resimlihaber/14-01-23/%C3%87%C4%B0ZG%C4%B0L%C4%B0_SIRTLAN%E2%80%99a_%C4%B0%C5%9EKENCE_YAPANLAR_YAKALANDI.aspx?sflang=tr

http://bolge15.ormansu.gov.tr/15Bolge/AnaSayfa/resimliHaber/15-01-08/%C3%87%C4%B0ZG%C4%B0L%C4%B0_SIRTLAN.aspx?sflang=tr

http://gundem.milliyet.com.tr/anadolu-sirtlani-trafik-kurbani-/gundem/gundemdetay/30.04.2013/1701171/default.htm 

http://www.adiyamansonhaber.com/guncel/golbasinda-aracin-carptigi-sirtlan-oldu.htm

http://www.bugun.com.tr/son-dakika/batmanda-cizgili-sirtlan-lesi-bulundu-haberi/446583 

http://www.haber7.com/haber/20050708/Hatayda-bir-koyu-sirtlanlar-basti.php?gID=101531 

http://www.haberler.com/koruma-altindaki-sirtlana-arac-carpti-6492028-haberi/ 

http://www.habervaktim.com/haber/149423/kazada_olen_sirtlani_fotograflama_yarisi.html

http://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/Sanliurfa-Haberleri/sulama-kanalina-giren-sirtlan-telef-oldu_86360

http://www.internethaber.com/canavar-sirtlan-cikti-34915h.htm 

http://www.milliyet.com.tr/nesli-tukenmekte-olan-cizgili-sirtlan-batman-yerelhaber-488968/

http://www.samanyoluhaber.com/video/Gaziantepte-sok-eden-sirtlan-avi/838957/

http://www.yuksekovahaber.com/yazi/cel-cukurca-1-606.htm

HUŞ, S. “Av Hayvanları ve Avcılık [Hunting Game and Hunting]”. – İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Yayınları, İstanbul, 202: 1–406, (1974).

 İBİŞ, O., TEZ, C. “Phylogenetic Status and Genetic Diversity of the Turkish Marbled Polecat, Vormela peregusna, (Mustelidae: Carnivora: Mammalia), inferred from the Mitochondrial Cytochrome b Gene”. Vertebrate Zoology 64 (2): 285–294., (2014).

KARANTH, U.K., NICHOLS, D.J. “Estimation of tiger densities in India using photographic captures and recaptures”. Ecology, 79 (8): 2852-2862, (1998).

KASPAREK, M., KASPAREK, A., GÖZCELİOĞLU, B., ÇOLAK, E., YİĞİT E. “On the status and distribution of the Striped Hyaena, Hyaena hyaena, in Turkey”. Zoology in the Middle East, 33: 93–108, (2004).

KAYA, Z., RAYNAL, D.J. “Biodiversity and conservation of Turkish forests”. Biological Conservation, 97: 131–141, (2001).

KELLY, M., HOLUB, E. L. “Camera trapping of carnivores: Trap success among camera types and across species, and habitat selection by species on Salt Pond Mountain, Giles County, Virginia”. Northeastern Naturalist, 15 (2): 249–262, (2008).

KRYŠTUFEK, B., VOHRALÍK V. “Mammals of Turkey and Cyprus. Rodentia II: Cricetinae, Muridae, Spalacidae, Calomyscidae, Hystricidae, Castoridae”. Univerzita za Primorskem, Koper, 374 pp., (2009).  

KUMERLOEVE, H. “Zur Verbreitung kleinasiatischer Raub- und Huftiere sowie einiger Grobnager”. Säugetierk Mitt., 15: 337-409, (1967).

MÉDAİL, F., DİADEMA, K. “Glacial refugia influence plant diversity patterns in the Mediterranean Basin” Journal of biogeography, 36: 1333–1345, (2009).

MITTERMEIER, C.G., TURNER, W.R., LARSEN. F.W., BROOKS, T.M., GASCON, C. “Global biodiversity conservation: the critical role of hotspots”. In: Zachos, F.E., Habel, J.C. (Eds.), Biodiversity Hotspots: Distribution and Protection of Priority Conservation Areas”. Springer-Verlag, Berlin, pp. 3–22, (2011).

ÖZKURT, Ş., SÖZEN, M., YİĞİT, N., ÇOLAK, E  “A study on Vormela peregusna Guldenstaedt, 1770 (Mammalia: Carnivora) in Turkey”. Turk J Zool., 23: 141–144, (1999).

ÖZKURT, Ş., SÖZEN, M., YİĞİT, N., ÇOLAK, E, “Notes on distributional records and some characteristics of five Carnivore species (Mammalia: Carnivora) in Turkey”. Turk J Zool., 22: 285 – 288, (1998).

ÖZKURT, Ş.Ö., “Karyological and some morphological characteristics of the Egyptian mongoose, Herpestes ichneumon (Mammalia: Carnivora), along with current distribution range in Turkey”. Turk J Zool., 39: 482-487, (2015).

SANDERSON, G.J. “Tropical ecology, assessment and monitoring initiative; Camera phototrapping monitoring protocol”. Tropical Ecology. The Center for Applied Biodiversity Science, Conservation International, Washington D.C., USA, 18 pp., (2004).

SILVERIA, L., JACOMO, T.A.A., DINIZ-FILHO, F.A.J. “Camera trap, line transect census and track surveys: A comparative evaluation”. Biol. Conserv., 114: 351 – 355, (2003).

ŞEKERCİOĞLU, H. Ç., ANDERSON, S., AKÇAY, E., BİLGİN, R., CAN, E. Ö., SEMİZ, G., TAVŞANOĞLU, Ç., YOKEŞ, B. M., SOYUMERT, A., İPEKDAL, K., SAĞLAM, K. İ., YÜCEL, M., DALFES, N. H. “Turkey’s globally important biodiversity in crisis”. Biol. Conserv., 10:1016, (2011).

TEMPLE, H.J., CUTTELOD, A. “The status and distribution of Mediterranean mammals”. Switzerland and Cambridge, UK: IUCN, 44 pp., (2009)

ULRİCH, B., RİFFEL, M. “New evidence for the occurrence of the Anatolian leopard Panthera pardus tulliana (Valenciennes, 1956) in Western Turkey”. Zoology in the Middle East, 8:5–14. (1993).

J Zool., 22: 203 – 212, (1998). 

 





Yorumlar - Yorum Yaz
Üyelik Girişi
Hava Durumu