• Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • Site Haritası
  • https://www.facebook.com/groups/ttkdhatay/?fref=ts
Ziyaret Bilgileri
Aktif Ziyaretçi1
Bugün Toplam5
Toplam Ziyaret49252

Hatay’ın Deniz Kaplumbağaları

Hatay’ın Deniz Kaplumbağaları
Dr. Bektaş SÖNMEZ
Hatay Tabiaatı Koruma Derneği Bilim Kurulu Üyesi

Cumhuriyet Üniversitesi Suşehri Timur Karabal MYO, Suşehri/SİVAS

Günümüzde araştırmacılara göre yedi tür deniz kaplumbağası bulunmaktadır. Bunlar
Dermochelys coriaceae (Vandelli1761), Chelonia mydas (Linnaeus 1758), Chelonia agassizii
(Bocourt, 1868), Caretta caretta (Linnaeus 1758), Eretmochelys imbricata, (Linnaeus 1766),
Lepidochelys olivacea (Eschscholtz 1829), Lepidochelys kempii (Garman 1880) ve Natator
depressus (Garman 1880)’dur (Lutz ve Musick 1997) (Şekil 1). Chelonia agassizi, bazı
araştırmacılara Chelonia mydas’in alt türü, Chelonia mydas agassizii, olarak kabul
edilmektedir. Bu türlerden C. caretta ve C. mydas Türkiye kumsallarını yuvalama ve
beslenme amaçlı olarak kullanırken D. coriacea, E. imbricata ve L. kempii sadece beslenme
amaçlı ülkemiz sularında bulunur.
Deniz kaplumbağaları Toxochelyidea, Protostegidea, Cheloniidea ve Dermochelyidea
olmak üzere 4 familyadan oluşmaktaydı (Şekil 1). Bu familyalardan Toxochelyidea ve
Protostegidea familyaları günümüzde herhangi bir tür ile temsil edilmemektedir. Diğer 2
familya ise biri kabuğu deri olan deniz kaplumbağalarını kapsayan ve günümüzde tek tür ile
temsiledilen Dermochelidae familyasıdır. Diğeri ise sert kabuklu olan deniz kaplumbağalarını
kapsayan Chelonidae familyasıdır.(Pritchard, 1996).
Uluslararası doğa koruma birliği kırmızı listesinde C. mydas türü tehlikede, C. caretta
türü Akdeniz alt popülasyonunu düşük riskli kategorisinde yer almaktadır (IUCN, 2015).
Ülkemizin de taraf olduğu Bern ve Barselona sözleşmeleri gereğince Türkiye Cumhuriyeti bu
türleri korumakla yükümlüdür.

Şekil 1. Deniz Kaplumbağalarında taksonomik sınıflandırma ve bazı morfolojik
farklılıklar (seaturtle.org’tan değiştirilerek).
1. Deniz Kaplumbağalarının Yaşam Döngüleri

Deniz kaplumbağaları uzun yaşayan ve yavaş büyüyen canlılardır. Onların karmaşık
hayat döngüsü, yumurtlama ve embriyonik gelişimin meydana geldiğikarasal habitatları ile
beslenme habitatları olarak açık deniz ve neritik bölgeler gibi ekosistem çeşitli kısımlarını
kapsamaktadır (Bolten 2003).
Akdeniz bölgesinde yuvalayan yeşil deniz kaplumbağaları (C. mydas) için yuvalama
dönemi Nisan-Ekim ayları arasındadır. Bu dönemin Nisan-Mayıs çiftlesme Haziran-Ekim
yavru çıkışı olarak gerçekleşmektedir. Çiftleşme davranışı, deniz kaplumbağalarında kıyıya
yakın bölgelerde gerçekleşmektedir. Erkekler her yıl beslenme bölgelerinden aynı çiftleşme
bölgelerine doğru göçlerini tamamladıktan sonra sığ sularda çiftleşirler (Dizon ve Balazs,
1982). Dişiler 2-5 yılda bir yumurta bırakma yeteneğine sahipken erkek bireyler her yıl
çiftleşme yeteneğine sahiptir (Kaska, 2006). Çifleşme davranışından sonra yaklaşık 2 hafta
sonar dişiler karaya çıkarak yumurtlar. Her defasında 1-4 yumurta olacak şekilde açtığı
çukura yaklaşık 110-130 arası yumurta bırakır (Şekil 2). Yumurtalar ortalama 55 gün kuluçka
süresini tamamlayana kadar bu çukurda kalır ilk 1-7 gün kumun altında gelişimlerini
tamamlamaları için bekler ve birbirlerine yardım ederek yuvayı terkederler (Dodd, 1988)
(Şekil 3). Yuvadan çıkan yavrular denizden yansıyan ışık ile yönlerini bulduktan sonra bir
hafta boyunca yüzme çılgınlığı denilen aktiviteyle durmadan yüzmeye başlarlar. Bu bir
haftalık sürede dalma aktivitesi göstermeyen yavru deniz kaplumbağaları ihtiyaçları olan
enerjiyi ve besini vitellus keselerinden sağlamaktadır (Lee, 1999; Van Meter, 2002). Daha
sonra suya dalan yavru kaplumbağaların nerede yaşadıkları hakkında yeterli bilgi
olmadığından bu yıllar ‘‘kayıp yıllar’’ olarak adlandırılmaktadır (Carr, 1987). Deniz
kaplumbağaları belirli bir erginliğe geldikten sonra yumurtadan çıktıkları kumsallara doğru
uzun mesafelerde göç yaparak tekrar gelirler. Kendi doğdukları kumsala yuva yaparlar. Bu
davranışa ‘‘natal homing’’ denmektedir (Allard ve ark. 1994).

Şekil 2. Yeşil deniz kaplumbağası yumurtaların bırakırken
Üreme kumsallarının korunması kaplumbağa popülasyonuna yeni bireylerin katılımı
açısından öncelikli olsa da popülasyondaki genç ve yetişkin sayısının biyolojik olarak güvenli
sınırlar içinde olması açısından beslenme, kışlama ve yazlama habitatlarının belirlenmesi bu
türlerin korunması açısından önemlidir (Bjorndal 1999). Ancak gerek tüm Akdeniz’de
gerekse ülkemizde deniz kaplumbağaları hakkında yapılan çalışmalar daha çok kumul alanda
yer alan yuvalama habitatlarına yoğunlaşmıştır. Deniz kaplumbağalarının denizel habitatlarına
yönelik çalışmalar genellikle hedef dışı avcılık çalışmalarına dayanmakta olup karasal
habitatlarda yapılan çalışma sayılarına oranla oldukça azdır.

Şekil 3. Yuvalarını terke den yavru kaplumbağaların denize doğru sürünmesi
2. Yeşil Deniz Kaplumbağasının Morfolojisi
Samandağ kumsalında en yoğun olarak görülen kaplumbağa türü yeşil deniz
kaplumbağasıdır. Yeşil deniz kaplumbağası erginlerinde ortalama egri karapas uzunluğu 120
cm, karapas genis ve ovaldir. Karapas rengi, yavrularda siyah, genç bireylerde kahverengi,
yetişkinlerde koyu yeşil renktedir (Şekil 4). Plastron rengi, yavrularda beyaz, yetişkinlerde
yeşilimsidir. Kafada 1 çift prefrontal plak, 4 çiftpostorbital plak ve karapaksta 4 çift kostal
plak mevcuttur. Yüzgeçlerinin kenarında 1 tırnak vardır ancak yavrularda bazen 2 tırnak

olabilmektedir. Kum üzerinde bıraktıklarıizin genişliği 100–130 cm arasında değişmektedir,
simetrik yürüyüş şekilleri vardır. Vücut ağırlıkları ortalama 230 kg kadardır (Prıtchard ve
Mortımer, 1999).

Şekil 4. Tipik bir yeşil deniz kaplumbağasının dış görünüşü
3. Samandağ Kumsalı
Hatay ili sınırları içinde her iki deniz kaplumbağası yuvalama kumsallarına
rastlanmaktadır. Samandağ kumsalı ile birlikte Samandağ Çevlik Limanı ile Arsuz arası irili
ufaklı küçük kumsallara sahiptir (Şekil 5). Ancak en yoğun yuvalama Samandağ kumsalında
olmaktadır. Samandağ kumsalı yaklaşık 14 km uzunluğunda olup kuzeyde Çevlik Limanı,
Güneyde Sabca Burnu arasında yer almaktadır. Kumsal başlıca üç bölümde incelenebilir;
Çevlik Kumsalı, Çevlik balıkçı barınağı ile Şeyhhızır türbesi arasında kalan yaklaşık 5,5 km
uzunluktaki kesimidir. Samandağ Sahili’nin, ilk iki ve son iki km lik kısmı daha yoğun olmak
üzere rekreasyon amaçlı kullanıma en açık kesimi olan bu kesimin dönem boyunca fırtınalı
günlerde sel baskınlarına maruz kaldığı ve kaplumbağalar tarafından daha az tercih edildiği
bilinmektedir (Yerli vd., 1997, Yalçın 2003, Yalçın-Özdilek & Sönmez 2003, Yalçın-Özdilek

vd. 2006a ve b). Şeyh-Hızır Kumsalı, Şeyh-Hızır Türbesi ile Asi Nehri arasında yer alan
yaklaşık 4 km uzunluktaki kesimdir. Bu kumsalın ilk iki km den sonraki kesimi arkasında
hiçbir yerleşim birimi bulunmamaktadır. Bu kumsalın yerleşim bulunmayan kesimindeki kıyı
kumulları kum ocağı olarak işletildiğinden kumsalın arkasındaki tarım arazilerini su
taşkınlarından korumak için yapay kum tepeleri oluşturulmuştur. Bu kesim Samandağ
Sahili’nde deniz kaplumbağalarının en önemli üreme kumsalıdır. Meydan Kumsalı, Asi
Nehri’nin güneyinde kalan, yaklaşık 4,5 km uzunluktaki kesimidir. Bu kumsalın son iki km
lik kesiminde bir tatil sitesi bulunmakta, nehir ağzına yakın kesimlerinin ardında tarım
arazileri yer almaktadır. Tarım arazilerinin bulunduğu nehir ağzına yakın ilk iki km
yuvalamanın yoğun olarak bulunduğu kesimdir (Yalçın Özdilek ve ark. 2006a ve b, Yalçın
Özdilek ve Sönmez 2006).
Samandağ Kumsallarında ilk çalışma Baran ve Kasparek (1989) tarafından yapılmış
olup sadece yuva sayıları hakkında bilgi verilmektedir. Daha sonraki yıllarda kumsalın
fiziksel özellikleri, jeomorfolojik gelişimi ve deniz kaplumbağaları populasyon izleme ve
koruma çalışmaları yapılmıştır. (Ozaner 1993a,b, 1996, Yerli ve Demirayak 1996, Yerli vd.
1997, Demirayak 1999, Kasparek vd. 2001). Durmuş (l998), Samandağ Kumsalları’nda deniz
kaplumbağası populasyonlarının biyolojileri üzerine araştırmalar yapmıştır. 2001 yılından
itibaren aynı ekip ve aynı metodoloji ile üreme kumsallarında koruma çalışmaları aktif olarak
devam etmektedir. Bu koruma çalışmaları ilk yıllarda Hatay Valiliği ve Mustafa Kemal
Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji bölümü iş birliğinde yürütülmüş, daha sonraları
Doğa Koruma ve Milli Parklar koordinatörlüğünde Samandağ Kaymakamlığı ile
sürdürülmüşütür. Son 5 yıldır ise Doğa Koruma ve Milli Parklar ile Samandağ Çevre Koruma
ve Turizm Derneği iş birliği protokolü ile yürütülmektedir Koruma çalışmalarına Dünya’dan
ve Türkiye’den çeşitli üniversitelerden gönüllü öğrenciler katılmaktadır.

Şekil 5. Hatay ili deniz kaplumbağası üreme kumsalları

Hatay Tabiaatı Koruma Derneği Bilim Kurulu Üyesi
Dr. Bektaş SÖNMEZ

Üyelik Girişi
Hava Durumu